Hayızlı Kadının Oruç Tutma Meselesi

Mustafa İslamoğlu hayızlı kadın için oruç tutabilir diyor ama ayetler hadisler tam tersini söylüyor...

Bütün bu âyet-i kerime ve hadîs-i şerifler kadınların özel hallerinin (hayız-loğusa) bir nevi abdestsizlik ve cünüplük hali, yani hükmî kirlilik (hades) kabul edildiğini göstermektedir. Bu sebeple özel hallerde bulunan bir kadın: Namaz kılamaz, oruç tutamaz, Kur’an-ı Kerimi eline alamaz, Kur’an-ı Kerim’i ezbere de okuyamaz, camiye-mescide giremez, Kâbe’yi tavaf edemez, cinsel ilişkide bulunamaz.


Özel hallerde (hayız-loğusa) bulunan bir kadın İslâmiyet’te beden itibariyle pis sayılmamış, günlük hayattan özel ve sosyal ilişkilerden uzak tutulmamıştır. Ancak kadınların bu özel hali bir cünüplük gibi, hades (bazı ibâdetlerin yapılmasına dinen mani olan ve hükmen kirlilik sayılan bir hal) kabul edilmiştir. Hayızla ilgili Bakara sûresi: 222. “…Temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. Temizlendikleri vakit…” Âyet-i Kerimesi bunu açıkça ifade etmektedir.
Kadınların özel hallerindeki bu “hades” durumunu kabul etmeyenler, âyet-i kerimedeki ilgili kısmı (Tahâret kelimelerini) ne ile izah edeceklerdir? Çünkü âyet-i kerime açık bir şekilde temiz olmamaktan ve temizlenmekten bahsetmektedir. Âdet veya loğusalık halinde kadınlar hem fiilen hem hükmen temiz değillerdir. Bu onların şahısları ile alâkalı olmayıp, içerisinde bulundukları hâl ile alâkalı bir hükümdür. Cünüp olan erkek de aynı durumdadır.
Özel halinde olan bir kadının bedeni, teri, yediğinin artığı temizdir. Onun yemek pişirmesi, hamur yoğurması ve benzeri işleri de mekruh değildir. Ellerini sıvı v.b. herhangi bir şeye batırması da aynı şekilde mekruh değildir. Dört mezhep fıkıh âlimleri, özel halinde olan bir kadınla mutad olduğu üzere, beraberce yemek yemeği, içmeyi, oturup-kalkmayı ve yatmayı ittifakla caiz kabul etmişlerdir. Çünkü ayet-i kerimede geçen: “…Onlara yaklaşmayın…”1 dan maksat, cinsel ilişkide bulunmamaktır. Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ)’nın şöyle dediği rivâyet edilmiştir: “Ben hayız halinde iken bir şey içer; sonra onu Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’e verirdim. O da ağzını benim ağzımın değdiği yere koyarak içerdi. Ben hayızlı iken kemiğin etini ısırır, sonra onu Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’e verirdim. O da ağzını benim ağzımın değdiği yere koyar (ak ısırır)dı.2
Ebû Hureyre (Radıyallahü Anh) şöyle demiştir: Bir defa Resûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) mescitte iken:
- Ya Aişe! Bana elbiseyi uzat, buyurdu. Hz.Aişe (Radıyallâhü Anhâ):
- Ben hayızlıyım, dedi. Bunun üzerine:
- Şübhesiz ki, senin elinde hayız yoktur, buyurdular. Hz.Aişe (Radıyallâhü Anhâ)’da elbiseyi kendilerine verdi.3
Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ) şöyle demiştir:
- Ben hayızlı iken Resûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz kucağıma yaslanır da Kur’an-ı Kerim okurdu.4
Bütün bu sahih hadîs-i şerifler: Hayızlı kadının bedeninin, artığının ve terinin temiz olduğuna açık birer delildir. Pis olan, ondan gelen kandır. Bu sebeple meydana gelen ve hades denilen özel bir durumdur.
b. Özel hallerde (hayız-loğusa) bulunan kadınların, namaz kılmasının ve oruç tutmasının câiz ve sahih olmadığı hususunda fıkıh alimleri icma (görüş birliği) etmişlerdir. Özel hal süresince terk edilen namazların kaza edilmesinin gerekmediği, oruçların ise temizlendikten sonra tutulacağı husûsunda da icma vardır. Bu konuda şu sahih hadîs-i şerifler bulunmaktadır.
Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ)’nın şöyle dediği rivâyet edilmiştir: Ebû Hubeyş kızı Fatıma Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’in yanına geldi ve:
- Ya Rasûlellah! Ben devamlı kanamaya maruz kalan kadınım, temiz olamıyorum, namazı terk edeyim mi? diye sordu. Rasûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem):
- Hayır. Bu, hayız değildir. Bir damar (dan gelen bir kan)dır. Senin asıl hayzının başlama zamanı geldiği vakit namazı bırak. Hayzının kesilme zamanı gelince kendinden kanı yıka (yani yıkan), sonra namaz kıl, buyurdu.
Hişam dedi ki: Ve babam (Urve b. Zübeyr) şöyle dedi. Ondan sonra yine o vakit gelinceye kadar her bir namaz için abdest al buyurdu.5
Enes b. Malik (Radıyallâhü Anh)’dan rivâyet edildiğine göre şöyle söylemiştir:
“Rasûlüllah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem), loğusa kadının daha önce temizlenmemesi halinde ona kırk günlük bir zaman tayin etmiştir.”6
Müsse (Radıyallâhü Anhâ) şöyle demiştir: Hacca gitmiştim, Ümmü Seleme (Radıyallâhü Anhâ)’nın huzuruna girdim ve:
- Ey müminlerin annesi! Semure b. Cündüb kadınların hayız günlerindeki namazlarını kaza etmelerini emrediyor dedim. Bunun üzerine Ümmü Seleme (Radıyallâhü Anhâ):
- Hayır. Kaza etmezler, Resûlüllah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’in kadınları, loğusalıkta kırk gece otururlar (namazı, orucu terk ederler)di de, Resûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz onlara loğusalık zamanındaki namazlarını kaza etmelerini emretmezdi, dedi.7 Ebû Saîd’il-Hudrî (Radıyallâhü Anh)’dan rivâyete göre, Resûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz: “…kadın hayız olduğu zaman namaz kılmaz, oruç tutmaz…” buyurdu.8
Muaze’den rivâyet edildiğine göre; O şöyle demiştir: - Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ)’ya sordum: “Neden hayızlı kadın orucu kaza ediyor da, namazı kaza etmiyor?” dedim. Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ):
- Sen Haruriye9 misin? Dedi.
- Haruriye değilim ama soruyorum işte, dedim. Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ):
- (Vaktiyle) Bu iş bizim başımıza gelirdi de, orucu kaza etmekle emrolunur; namazın kazası ile emrolunmazdık” cevabını verdi.10
c. Özel hallerde (hayız-loğusa) bulunan bir kadının Kur’an-ı Kerim’i eline alarak veya ezber okuması Hanefî, Şafiî ve Hanbelî fıkıh âlimlerine göre haramdır.11 Çünkü bu hususta şu sahih Hadîs-i Şerifler bulunmaktadır.
Abdullah b. Ömer (Radıyallâhü Anhümâ)’dan rivâyete göre Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz şöyle buyurmuştur: “Hayızlı kadın ve cünüp kimse Kur’an’dan hiç bir şey okumasın”.
Tirmizî, bu hadîs-i şerifi rivâyet ettikten sonra şu açıklamalara yer vermektedir: “Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’in ashâbından, tabiinden ve daha sonra gelen ilim adamlarının çoğunun görüşü budur. Süfyân-ı Sevrî, İbnü’l-Mübârek, İmam Şafiî, İmam Ahmed b. Hanbel ve İshak: “Hayızlı kadın ve cünüp kimse Kur’an-ı Kerim’den hiçbir şey okuyamaz. Ancak bir âyet-i kerimenin az bir kısmını veya bir harfi ve benzerini okuyabilirler” demişlerdir. Ve bununla beraber hayızlı kadın ve cünüp kimsenin tesbih ve tehlil getirmelerine ruhsat veriyorlar.”12
Ayrıca Kur’an-ı Kerim’in tahâret üzere ele alınması ve okunması emredilmektedir:
“Ona (Kur’an-ı Kerim’e) ancak temizlenenler dokunabilir.” 13
Hakim b. Hizam (Radıyallâhü Anh)’dan rivâyete göre, Resûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz kendisine, Yemen’e vali olarak gönderdiği zaman:
“Kur’an-ı Kerime ancak temiz (abdestli) olarak dokun,”14 buyurdu.
Ebû bekir b. Muhammed b. Amr b. Hazm babasından, o da dedesinden o da Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’den rivâyet ettiğine göre, Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz Yemen halkına: İçinde farzlar, sünnetler ve diyetlerin bulunduğu bir mektup yazdı ve o mektubu Amr b. Hazm ile beraber gönderdi. Ben de o mektubu Yemen halkına okudum. Mektubun bir yerinde “…Kur’an-ı Kerime ancak temiz olan dokunabilir…”15 yazılı idi.
Bütün bu âyeti kerime ve hadîs-i şerifler gösteriyor ki Kur’an-ı Kerim abdestsiz tutulamaz, fakat ezbere okunabilir. Hayızlı-loğusa olan kadın ve cünüp olan kimse ise Kur’an-ı Kerim’e el süremediği gibi, ezbere de okuyamaz. Ancak özel halinde olan bir kadın öğretici, Kur’an okumak niyeti ile değil de, yanlışı düzeltmek ve öğretmek maksadıyla harf harf, kelime kelime öğretebilir.
d. Özel hallerde (hayız-loğusa) bulunan bir kadının mescitlere girip orada kalmasının câiz olmadığı hususunda, fıkıh âlimleri icma (görüş birliği) etmişlerdir. Çünkü bu hususta şu sahih hadîs-i şerif rivâyet edilmiştir.
Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ)’nın şöyle dediği rivâyet edilmiştir: Ashâb-ı Kirâm’ın evlerinin kapıları mescide açılmış bir halde iken Rasûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) mescide gelip: “Şu evlerin yönlerini (kapılarını) mescitten çeviriniz” buyurdu ve Hücre-i saadetine girdi. Ashâb-ı Kiram kendileri hakkında bir ruhsat inmesini umarak bir şey yapmadılar (evlerin kapılarını çevirmediler). Bir müddet sonra Rasûlullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) onların yanına tekrar çıktı ve: “Şu evlerin kapılarını çeviriniz. Çünkü ben, mescide girmeyi hayızlı kadın ve cünüp olan kimselere helâl görmüyorum”16 buyurdu.
e.) Özel hallerde (Hayız-loğusa) bulunan bir kadının “tavaf” dışındaki bütün hac menâsikini yapabileceği husûsunda fıkıh alimleri icma (görüş birliği) etmişlerdir. Ancak Kâbe’yi tavaf edemez. Bu hususta şu sahih hadîs-i şerifler bulunmaktadır.
Hz. Aişe (Radıyallâhü Anhâ) şöyle demiştir: Bizler Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’in beraberinde, hacdan başka bir şeyi düşünmeyerek yola çıktık. Serif mevkiine geldiğimiz zaman ben hayız oldum. Ben ağlar haldeyken Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz yanıma girdi ve:
- Seni ağlatan nedir?” buyurdu. Ben:
- VALLAHi çok arzu etmiştim. ALLAH’a yemin ediyorum ki ben bu yıl hac etmedim, dedim. Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz:
- Muhtemel ki sen hayız oldun” dedi.
- Evet, dedim. Bunun üzerine Rasullullah (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem):
- Şüphe yok, sendeki bu hâl, ALLAH’ın Adem kızları üzerine yazdığı bir şeydir. Bu sebeple hacıların yapacakları ibadetleri sen de yap, şu kadar var ki, temizleninceye kadar beyti tavaf etme”17 buyurdu.
Hz. Aişe (Radıyallahü Anhâ)’dan rivâyet edildiğine göre Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz: “Hayızlı olan kadın tavaf hariç haccın bütün vazifelerini yapar”18 buyurdu.
İbn-i Abbas (Radıyallahü Anhümâ)’dan rivâyet edildiğine göre, Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz : “Hayızlı ve nifaslı kadınlar ihram yerine geldikleri zaman gusl edip, ihrama girerler ve Kabe’yi tavafın dışında bütün hac ibadetlerini yerine getirirler”19 buyurmuştur.
Bütün bu âyet-i kerime ve Hadîis-i şerifler kadınların özel hallerinin (hayız-loğusa) bir nevi abdestsizlik ve cünüplük hali, yani hükmî kirlilik (hades) kabul edildiğini göstermektedir. Bu sebeple özel hallerde bulunan bir kadın: Namaz kılamaz, oruç tutamaz, Kur’an-ı Kerimi eline alamaz, Kur’an-ı Kerim’i ezbere de okuyamaz, camiye-mescide giremez, Kâbe’yi tavaf edemez, cinsel ilişkide bulunamaz.20
Özel hallerde bulunan bir kadının, bu hali sebebi ile namaz kılamaması, Kur’an-ı Kerim okuyamaması, dinin kendisine tanıdığı bir muâfiyettir. Bu ibâdetleri yapamadığı için dini bir sıkıntı, eksiklik ve sorumluluk duyması yersizdir. Çünkü bu hükümler onun için bir küçültme ve alçaltma değildir. Nasıl ki bazı yerlere, bazı insanların girmesi için konulmuş olan yasak ve sınırlamalar, giremeyenleri tahkir manasına gelmezse, şu ve şu durumda bulunan hanımların şu işleri yapmaları ve şu mekânlarda bulunmaları konusunda konulmuş olan sınırlayıcı hükümler, kadınlar camiasına hakaret manasına gelmez. Raporlu memur-işçi görevini fiilen ifa etse de resmen edemez, imzası geçerli olmaz. Bu hâl ona hakaret sayılmadığı gibi, dinin bir nevi raporlu saydığı hanımların da bu raporlu günlerde iş başı yapamıyor olması, bir mesele teşkil etmez. Çünkü hayızla ilgili Bakara suresi: 222. Âyet-i Kerimesinde geçen “eza” kelimesi, kadının o halinde hasta, özürlü (raporlu memur gibi) bazı işlerden muaf olduğunu ifade eder. Kadın niçin kendisini işe koşar, bu şahıslar niçin onu zorlarlar?..
Kaldı ki dini emirleri, mantık oyunlarının konusu yapmak da hiç doğru bir hareket değildir. İlâhî emir ve yasaklarda müslümana düşen: Teslimiyet içerisinde boyun eğmektir. “Müslim”in manası da zaten budur.
Şunu da belirtelim ki: Bu hallerde bulunan kadınlar, Cenâb-ı Hakkı zikredebilirler, tesbih edebilirler, salât-ü selâm okuyabilirler, duâ âyetlerini duâ niyetiyle okuyabilirler, duâ edebilirler, eûzü besmele çekebilirler. Çünkü dinimiz, inanmış bir kimsenin hiçbir zaman gönül gafleti içinde kalmasına razı değildir. İnsanın kalbi her halükarda ALLAH’ını zikretmeli ve bu yoldan ruhuna gıda vermelidir.
Şunu da önemle belirtelim ki: Kadınların özel halleri ile ilgili dinin bu hükümleri, günümüze kadar gelmiş bütün temel dini kaynak kitaplarımızda,20 hatta Diyanet İşleri Başkanlığı yapmış kimselerin yazdığı ilmihal kitaplarında21 ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bütün yayınlarında22 yukarıda yazılı olduğu gibidir. Şu kesinlikle bilinmelidir ki: Kadınların özel halleri ile ilgili olarak dinin bu hükümleri değiştirilemez. Kur’an-ı Kerim veya sahih bir hadîs-i şerif’e dayanmayan bu yeni görüşler yok sayılır. Müslümanları bağlamaz…
Aslında bu görüşler pek de yeni sayılmaz. Daha önce de birileri tarafından söylenmiş, fakat dört mezhebin fıkıh âlimleri tarafından çürütülmüş ve asla kabul edilmemiş sözlerdir bunlar. Bu gibi reddedilmiş görüşler fıkıh kitaplarımızda Müslümanları uyarmak maksadıyla kaydedilmiştir.
Kur’an-ı Kerim’de bir yasak olmadığı için, kadınların özel hallerinde namazlarını kılıp, oruçlarını tutabileceklerini söylemek doğru olmaz. Bu, hem bu konudaki hadîs-i şeriflere ve hem de Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’den günümüze kadar ki icma haline gelmiş uygulamaya aykırı olur.
Konuya kadın erkek eşitliği açısından bakmak da yanlıştır. Bunun kadın erkek eşitliği ile bir ilgisi yoktur. Hz. Peygamber (Sallallâhü Aleyhi ve Sellem) Efendimiz’in de ifade buyurduğu gibi bu, kadınlara mahsus bir haldir. Her konu da Kur’an-ı Kerim’de yer almamaktadır. Kur’an-ı Kerimden sonra İslâmî hükümlerin ikinci kaynağı sünnettir. Bu da Kur’an-ı Kerim’in birçok âyet-i kerimelerinde açıkça belirtilmiştir.
Sünnette yer alan ve asr-ı saadetten günümüze kadar da sünnete uygun olarak uygulanan bir konu hakkında aykırı bir görüşte bulunmanın bir değer taşımayacağı açıktır.
DİPNOTLAR -
1 - Bakara suresi: 222
2 - Müslim. Hayız,14, No:300, 1/245, Ebû Davud, Taharet, 102, No:259, 1/117, Nesai, Taharet, 178,No:282, 1/149
3 - Müslim. Hayız,13, No:299, 1/245, Ebû Davud, Taharet, 103, No:261, 1/118, Tirmizi, Taharet,101 No:134, 1/241
4 - Müslim. Hayız,15, No:301, 1/246, Buhari, Hayız, 3,No:393, 1/114, İbn-i Mace, Taharet,120. No:634, 1/208
5 - Buhari; Vuzu:63, 1/91, No:226,300,314,319,324. Müslim; Hayz:14; No:62; 1/262. Tirmizi; Taharet:93; No:125; 1/173. Nesâî; Tahâret:138 İbn-i Mâce; Tahâret:115; No:624; 1/204. A.b.Hanbel; 6/42,137,204,262. Dârimî; Tahâret:84, Dârakutnî; Hayz:1/211, No:33-39, Muvatta; Malik; Taharet:29; No:104; 1/77, Abdurrezzak; Taharet; No:1165; 1/303, Müstedrek; Taharet: 1/56)
6 - İbn-i Mâce; Tahâret:128; No;649; 1/213
7 - Ebû Dâvud; Tahâret:121; No:312; 1/136 Tirmizi; Taharet:105; No:139; İbn-i Mâce; Tahâret:128 Darimi; Taharet:98-99; No:952-955; 1/246-247 A.b.Hanbel; 6/300 Hakim, Müstedrek; Taharet:1/175 Darakutni; Hayız; No:76; 1/221
8 - Buhari; Hayız:6; No:298; 1/116, Müslim; İman:34; No:79; 1/86, İbn-i Hibban; Hazar ve’l-ibaha:10; No:5744; 13/54, Beyhakî Sünen-i Kübra; Hayız; No:1517; 2/3
9 - Haruriye, Harici’lere mensup bir fırkadır. Bunlar hayızlı, kadının namazlarını kaza edeceğini söylüyorlardı.
10 - Müslim; Hayz;15; No:69; 1/265, Buhârî; Hayz:20 No:315; 1/122, Ebû Dâvud; Tahâ-ret;104; No:262-263, -Tirmizi; Tâhâret:97, Nesâî; Hayz:17; No:382; Sıyam:64, İbn-i Mâce; Tâhâret:119; No:631, A.b.Hanbel; 6/32-94-97-120-143-185-231, Dârimi; Tâhâret:102
11 - İmam Malik’e göre cünüp olan kimse (kadın-erkek) Kur’an-ı Kerim’i okuyamaz ise de hayızlı kadın okuyabilir. Çünkü cünüp derhal yıkanabilir. Hayızlı kadın ise böyle değildir, mazurdur. Bak:Ez Zuhayli, a.g.e Tirmizi; Tahâret:98; No:131; 1/182, İbn-i Mâce; Tahâret:105; No:595-596, Dârakutnî; Tahâret:1/117-118 Beyhakî, Süneni Kübrâ; 1/89
14 - Vakıa sûresi:79
15 - Hakim Müstedrek; 3/485; 1/395 Darimi; Talak:3; No:2266 2/214 Beyhaki Sünen-i Suğra; Fezail-i Kur’an:154; 1/387 Darakutni; Taharet:45; No:429; 1/92
16 - Müstedrek: 1/397, Darekutni; Taharet: No:1-6; 1/121, Muvatta, Kur’an:1, No:408,1/191,Beyhaki; Sünen-i Kübra; Taharet: No:1521; 2/5, Abdurrazzak El-Musannef; Taharet: No:1328; 1/341, Taberani; El-Mu’cemu’s- Sağir: No:1133; 2/408, El-Mu’cemü’l- Kebir, No:13217, 12/242,
17 - Ebû Dâvud; Tahâret:92; No:232; 1/109, İbn-i Mâce; Tahâret:126; No:645, Dârimi; Vuzu:116 Buhari; Hayz:7; N0:299,290; 1/118 Müslim; Hac:17; No:1211; 2/873 Ebû Davud; Me-nasik:23; No:1782; 1/554 İbn-i Mace; Menasik:36;No:2963; 2/988 Nesai; Menasik:51; No:2741; 5/156 Darimi; Menasik:31; No:1846; 2/66
18 - A.b.Hanbel; No:24534; 6/137, İbn-i Ebi Şeybe, Musannef; Hac:259; No:15; 4/385
19 - Ebû Davud; Menasik:10; No:1744; 1/544 ,Tirmizi; Hac:100; No:945; 3/282, A.b.Hanbel; No: 3425; 1/364 ,Taberani,Evsat; No:6494; 7/257
20 - El-Fetava’l-Hindiyye; 1/36-37, Kâsâni, Bedâî; 1/39-43; İbnü’l-Hümam, Fethu’l-Kadir; (Bulak) 1/111-124; İbn-i Abidin, Reddü’l-Muhtar; 1/282-308, Mecmuatu’r-Resâil, 1/73-80, Ceziri, el-Mezâhibu’l-Erbaa, 1/123-133, ez-Zuhayli, a.g.e. 1/367-376
21 - Bak. Ahmet Hamdi Akseki (3.Diyanet İşleri Başkanı), İslam dini, 143-144, Ömer Nasuhi Bilmen (5. Diyanet İşleri Başkanı), Büyük İslam ilmihali, 2. kitap, Taharet Madde 122 ve devamı…
22 - Bak. Tecrid-i Sarih Tercemesi, 1/218 ve devamı, Diyanet İslam İlmihali sh: 114-116 Ankara 2000, Güncel dini konular, 189-194, Türkiye Diyanet Vakfı, İslam Ansik-lopedisi, Hayız maddesi, 17/51 ve devamı…

PR: wait... I: wait... L: wait... LD: wait... I: wait... wait... Rank: wait... Traffic: wait... Price: wait... CY: wait... I: wait... YCat: wait... I: wait... Top: wait... I: wait... L: wait... C: wait...